Freedom Montenegro
For human rights and freedoms
Advertisement



Vijesti

23. Juna 2019.

Mladi novinari za ljudska prava i slobodu govora: identitet radija

More articles by »
Written by: Freedom Montenegro
Oznake:

IDENTITET RADIJA

Pripredio: Slobodan Šabeljić

U svim programima na radiju potrebno je da:
– Upotrebljavamo propoznatljive zvuke.

Emitovanje i pisani mediji se razlikuju na nekoliko načina:
• Čitaoci novina mogu da odaberu šta žele prvo pročitati
• Emitovanje dogadjaja treba da ima ili prati odredjeni tok.
• Čitalac sam može da odluči koliko će vremena provesti čitajući vijesti
• Emitovanje traje odredjeno vrijeme
• Čitaoci mogu da predju preko priča koje ih ne interesuju
• Prilog na radiju možete promijeniti samo ako radio isključite ili promijenite kanal.

• Emitovanja treba da se organizuju na taj način da budu interesantne za sve slušaoce/gledaoce
• Danas je stanje drugačije zbog sadržaja na internetu (npr. slušanje programa ili emisija na
internetu)
• Gledaoci/slušaoci mogu da odaberu to što žele čuti ili gledati.
• U novinama čitate to što vam se dopada. Zapamtite: isto važi i za emitovanje;
• tačnost, balans, kontekst, izvor

Pisanje na radiju se razlikuje od štampe:
• Oni su direktniji
• Interaktivniji su
• Zahtijevaju stvaranje određenog emocionalnog konteksta
• Sadašnje vrijeme
• Više se strukturisano i upotrebljava se neslužbeni jezik
• Često upotrebljavanje prve rječenice – provokativne rječenice kako bi zainteresovali gledaoca/
slušaoca
• Česta upotreba laganog tona
• Djelovi rječenica koje se upotrebljavaju da bi stvorili određen efekat
• Treba da budu konciznije i lake za shvatanje
• Kratke rječenice
• Misao treba da bude jasna
• Aktivni glagoli
• Slušalac nema pred sobom riječi da bi ih pročitao
• Izbjegavajte problematične brojeve
• Izbjegavajte detalje koji su konfuzni
• Izbjegavajte imena koja nijesu poznata na početku javljanja

ZAPAMTITE:
• Pripremi čitaoca za izvještaje koji će se emitovati
• Privuci pažnju važnih priča
• Moguća je upotreba puno elemenata za izgradnju scene
• Rječenica treba biti kratka: maksimalno 17-20 riječi
• Nemoj ponavljati detalje koji se lako uočljivi.

GLAS (TON, VOKAL)
Jedna od glavnih komponenti rada voditelja na radiju i televiziji je glas. Glas je urođen, ali
se može uvježbavati tokom vremena isto kako se uvježbava glas za operu. Na televiziji, jedan
drugi veoma važan elemenat je vizuelno predstavljanje, koje nije potrebno na radiju. Tečno
pričanje jezika, izgovaranje suglasnika i samoglasnika, sa tečnošću u čitanju, poštujući sve
znakove interpunkcije, predstavlja profesionalno izgovaranje riječi i jezika.
“Glas je odraz duše. On je jedinstven za svakog pojedinca i ne može se prenijeti sa jedne na
drugu osobu. Kroz glas, čovjek može ispoljiti sva svoja osjećanja, i kada nedostaju riječi. Puno
se puta kaže da je glas muzika duše. Ali samo ljudsko tijelo je sastavljeno od muzičkih zvukova
koji se javljaju tokom različitih emocionalnih momenata”
Glas ima različite komponente. U zavisnoti od pozicije, interpretacije i intenziteta, postoje
i drugi faktori koji utiču na glas i govor. “Čitanje koje sadrži više prijatnih zvukova, ritam i
prirodne pauze, koji je akustičan, koji je odgovarajuće visine i koji sadrži sve odgovarajuće
elemente za čitanje, koji poštuje standardizovan jezik i koji je atraktivan”
Kao i jezik, i glas koji se emituje preko radija ili televizije, koji odvaja jedan narod od drugog,
mjesto od mjesta, preko voditelja predstavlja kulturu jednog mjesta, istoriju, razvoj, itd. Uvo
čovjeka možemo da uporedimo sa radio prijemnikom.”
Glas koji se proizvodi kroz pričanje, ima tri kategorije pričanja: jačinu, intenzitet i boju.
Jačina uključuje sav kapacitet organizma da proizvede glas; intenzitet, uključuje modulaciju
glasa i, boja uključuje sve kategorije glasa kao što su bas, bariton, tenor, itd.

POZICIJA GOVORNIKA
Način na koji će osoba koja predstavlja ili govori da pročita tekst ne određuje se pri ulazak u
studio. “Govor počinje u trenutku kada vi počnete pisati. Stvorite naviku da riječi izgovarate
na glas, dok ih zamišljate i zapisujete”.
Onda ćete zauzeti poziciju, u zavisnosti od želje i načina na koji želite realizovati program.
Govornik se može predstaviti na nekoliko načina:
1. Stojaći, vertikalno;
2. Sjedeći pravo;
3. Sjedeći nagnut u stranu
4. Ležeći (horizontalno);
Ovi načini prezentacije, danas su prisutni u svim radio i TV medija i čine kompletnu platformu
za pravo tumačenje govornog jezika
– Čitanje ili vertikalno predstavljanje, predstavlja kratku poziciju stajanja. Pričanje u ovoj
poziciji nije teško ali je veoma zamarajuće. Kada npr. projekat se predstavlja duže nego obično,
onda dinamika se smanjuje. To je pozicija koja se najčešće upotrebljava tokom različitih
predstavljanja kao što su debate, vijesti, kulturno-umjetnička zbivanja, prezentovanje vremenske
prognoze, i td.
– Čitanje sjedeći, predstavlja dobru poziciju za čitanje, nije vremenski ograničeno, ali i način
pričanja je bolji. Sjedenje se praktikuje tokom informativnih emisija ili debata. Na taj način se
čuva potreban intenzitet tokom predstavljanja.

Čitanje sjedeći ili polu nagnuti ne preporučuje se tokom dugih prezentacija ili uključivanja, ali je ujedno veoma živahan način prezentacije, energetičan i stvara bliskost izmedju sagovornika. Ovo je veoma umarajući način vođenja razgovora zato što na taj način pritiskate dijafragmu, i ne možete da normalno dišete.
Na početku nam se ovaj način prezentacije može učiniti kao veoma lak, ali u stvarnosti nije.
Takva vrsta prezentacijenije preporučljiva za televiziju, ili se ponekad može desiti da se taj
način komunikacije upotrebi tokom kratkog intervjua ili razgovora.
– Izvještavanje iz horizontalne pozicije se ne dešava često. Ovaj način prezentacije se dešava
tokom predstavljanja na radiju ili televiziji u krajnje neobičnim situacijama, kao što su zemljotresi,
poplave, sukobi ili izvještavanje sa nekog važnog sportskog događaja. To je veoma
teška i komplikovana pozicija zato što osoba ne stoji i disanje je veoma otežano. U tom slučaju,
pluća veoma teško se napajaju vazduhom. Glas dolazi direktno iz grkljana, nije privlačan
za slušaoce i puno puta nije jasno šta osoba želi da kaže.
U svim pozicijama naše tijelo treba da bude slobodno da se osjećamo ugodno, kako bi naš
glas bio jasan. “Za različita tonska predstavljanja, veoma su važni elementi koji se tiču: odnosa
sa javnošću, tečnošću i smislu, izbjegavanjejednoličnosti, izbjegavanje demagogije i klišeja,
upotreba šala kada je dozvoljeno, prijatan glas, određeno pozicionisanje tijela kao i mimike
lica”.

DISANJE I PROIZVODNJA GLASA
Kako bi bili tečni tokom govora ili čitanja, pored glasa veoma je važan način na koji dišete.
Disanje koje dolazi iz pluća i onda dijafragme treba da pomogne kako bi smo što lakše i ljepše
pričati.
U modernom novinarstvu to je nešto što treba da se poštuje.
“Kratak kurs dikcije je veoma važan zato što nam pomaže da bolje i pravilnije dišemo, da upotrebljavamo disanje na odgovarajući način.”

U nastavku su predstavljeni najvažniji djelovi organizma koji su uključeni u proces proizvoda
glasa. Glavni djelovi su: grkljan, pluća i dijafragma. Dodatni djelovi vezani za proizvodnju
glasa su: epiglota, nos, jezik, zubi, usne, sinusi, bronhiji, itd. Ovi djelovi organizma pored što
imaju veoma važne biološke funkcije predstavljaju veoma važan mehanizam za proizvodnju
glasa.
Gledajući predstavljenu sliku, možete uočiti da gotovo polovina gornjeg dijela tijela je uključena
u proces proizvodnje glasa. Evo kako se proizvodi glas u našem organizmu: “Vazduh iz
naših pluća, prolazi kroz bronhije, traheju, grkljan, kroz nos i grlo i na taj način dobijamo glas.
Stvaranje zvuka počinje tako što vazduh izlazi iz grkljana, prolazi kroz glasne žice, koje stvaraju
glas.”
Kako bi se proizveo glas, on prolazi kroz usta, jezik, usne, zube. “Protok vazduha nakon
prolaska kroz žice dolazi do grkljana na čijem se poklopcu nalazi epiglota. Onda glas stigne do
ždrijela, izlazi iz šupljine na usta i nos, gdje zvuk ima svoj konačni oblik. “

 

PROIZVOD ZVUKA SE RADI NA OVE NAČINE:

1. Čitanje ili prezentacija iz grla, ili gornjeg dijela
2. Čitanje ili prezentacija uz pomoć disanja iz pluća ili srednjeg dijela,
3. Čitanje ili prezentacija putem disanja iz dijafragme ili donjeg dijela,
Pomenuti načini disanja se karakterišu različitim vrstama čitanja. Od pozicija zavisi i način
na koji će sedisati.
– Čitanje ili prezentacija iz grla nije preporučljiva a veoma je često u upotrebi. Glas dolazi
direktno iz grlakao i disanje. Grlo proizvodi zvukove ili glasove koji nisu modifikovani, ali
prolazeći kroz različite delovetijela on dobija pravu formu. ”Vazduh iz pluća, prolazi kroz
glasne žice u kojima se stvara glas”. Uz ovakavnačin disanja, dobijamo glas koji se često prekida,
koji nije prirodan. Glas treba da bude puniji i jasniji, i tuvrstu glasa dobijamo na malo
komplikovaniji način.
– Čitanje ili prezentacija koja dolazi direktno iz pluća se upotrebljava kada čitamo sjedeći i
predstavljajedan od najčešćih načina prezentacije. Ne dopušta nam upotrebu dugih rečenica i
tokom dugih prenosa. Ovaj način čitanja se upotrebljava kod čitanja vijesti, hronika, izvještaja,
ali se preporučuje puno.
– Čitanje ili prezentacija kroz dijafragmu se najviše preporučuje za vođenje dugih prezentacija
ili razgovora. Dijafragma odvaja organe za disanje sa neaktivnim dijelom koji se tiče proizvodnje
glasa. Dijafragma nam omogućuje duboko disanje i jasniji izgovor riječi. Ovakav način
prezentacije se može odraditi stojeći, ali i u drugim pozicijama, uglavnom sjedeći pravo. Ova
metoda prezentacije se najviše upotrebljava kod voditelja vijesti ili različitih spektakala, koji
su u mogućnosti da duže vrijeme prezentuju ili improvizuju, tokom prezentacije. Ovaj način
čitanja nam dopušta da duže pričamo ali da su nam rečenice razumljive. Ovaj način prezentovanja
iziskuje fizičku spremnost i samo profesionalci mogu da odrade ove prezentacije kako
treba.
Ove tri kategorije ili vrste prezentacije su povezane jedna sa drugom i ne mogu da funkcionišu
jednabez druge. Svaki upad, povišenje tona ili prekidanje može negativno uticati.
Kada pričamo sa nekim mipokušavamo da što bolje objasnimo ili dočaramo to što želimo
reći, upotrebljavajući gestikulaciji i određenu mimiku”.

 

PRAVILA PREZENTACIJE

Jedna od osobina profesionalnih spikera i onih koji se obraćaju medijima dobro poznaju jezik
i pravila upotrebljavanja istog. Nadalje u tekstu su data nekoliko primjera što se tiče rječenica
i na koja način se određene rječenice upotrebljavaju u određeno vrijeme. U zavisnosti vrste
novinarsta, različite rječenice se upotrebljavaju. Rječenice treba da budu kratke, otprilike 17
riječi. Rječenice treba da budu jasne za slušaoca, ali i za onog koji ih predstavlja, tj novinara ili
voditelja.

Evo kako izgleda rječenica tokom čitanja i kako treba da izgleda što bi bolje izgledala.
“8 riječi – veoma laka;
11 riječi – laka;
14 riječi – manje lakša;
17 riječi – standardna;
21 riječi – malo teža;
25 riječi – teška;
29 riječi-veoma teška da se pročita;”

Tokom čitanja ili prezentacije, voditelj treba da poštuje ova pravila:
1. Dikcija,
2. Intonacija,
3. Dinamika (tempo)
4. Tečnost,
5. Interpunkcija,
6. Fonetika,
7. Naglasak;
8. Sintaksa,
-Dikcija, se tiče načina na koji se izgovaraju riječi kao i svi zvukovi koje mi proizvodimo tokom
razgovora.
Recitovanje je jedinstvena forma umjetničkog predstavljanja koje zahtijeva određenu dikciju.
Izgovarajući pravilno riječi u rječenici, mi dajemo određen smisao i značaj rječenici.
-Intonacija, je vezana za mijenjanje glasa tokom čitanja teksta koji treba da se prezentuje.
Voditelj ili novinar treba da tokom čitanja naglasi da li je tekst koji čita vezan za politička
zbivanja, kulturna, vijest o nesreći, vijest o muzici ili filmu, poštujući znakove interpunkcije.”
Intonacije u rječenici nam treba nam reći i kada sejedna rečenica završava a kada druga
počinje.”
Ovo treba da predstavlja logički završetak rečenice.
Puno puta se dešava da pri kraju rečenice se glas povisi i da slušaoci ili gledaoci očekuju da se
rečenicanastavi, a u stvari je kraj rečenice.
– Dinamika, (tempo) je takođe vezana za intonaciju. Bez obzira šta se čita, taj tekst treba da
u sebi sadržiodredjenu dinamiku. Tokom prezentacije vijesti, dinamika je uobičajena i nema
puno promjena tokomprezentacije. Ne treba žuriti ako nam treba dodatnog vremena za
odradjivanje priče ili ako nas čeka nekadruga emisija. Ovo nije dopušteno pošto se onda gubi
logika prezentacije. Uglavnom se sportske vijesti čitaju malo brže od ostalih. Političke vijesti,
vijesti vezane za kulturu prezentuju se malo ubrzanijom procedurom, dok vijesti vezane za
obaveštenja o nečijoj smrti se čitaju polako i sa tišim tonom.
– Tečnost se tiče tačne i sveobuhvatne interpretacije riječi poštujući sve norme koje su već
napomenute.Treba da se poštuje dikcija, intonacija, dinamika, kultura jezika, kratke rečenice,
itd, kao i naglašavanjeodredjenih glagola. Na ovaj način ne samo da dajemo dinamiku tokom
čitanja nego i tečnost i naglasakkada je to potrebno.
– Znakovi interpunkcije, treba da se takođe poštuju. Pauze treba da dodju nakon znaka interpunkcije.
Usuprotom, možemo stvoriti konfuziju kod gledalaca ili slušalaca određene
emisije. Ako pažljivo slušamo vijesti na nekom od naših kanala, dešava se često da osoba koja
prezentuje ili čita vijesti ne pravi protebnu pauzu i to izaziva nervozu kod slušalaca.
Znakovi interpunkcije treba da se poštuju kako bi smo imali logičku i prihvatljivu prezentaciju.
Kao štoje i poznato, u gramatici imamo ove znakove interpunkcije: tačka, zarez, tačka
uzvika, znak uzvika, znakpitanja, zagrade i veznice.
Ako je voditelj dobar u svom poslu, ona od njega ne očekujemo da nam usred rečenice kaže,
ovo što sada kažem je pod znakovima navoda, sama promjena intonacije treba da nam prikaže
da pričamo o nečemu što je pod znakovima navoda. Čitanje rečenica koje su u zagradama
treba da se razlikuju po intonaciji,dok kod čitanja riječi koje su odvojene crtom treba da se
napravi kratka lógička pauza.
– Sintaksa, ima ulogu u ispravljanju prezentacije. Što je kraća i jasnija rečenica, ona će se lakše
izgovarati.
Predstavljanje ili prezentacija treba da bude objekat sintakse.
“Tokom predavanja (tokom pričanja ili pisanja, osoba može upotrebiti različite rječenice ili
vrijeme kada su se događaji odvijali, upotrebljavajući na taj način različite jedinice sintakse.”
U ovom slučaju, veoma je važno pregledati broj riječi u rječenici. Kratke rječenice, kada ih neko
lektoriše, imaju više smisla i čitaju se lakše.

NAČINI ČITANJA I PREZENTACIJE

Ocjenjuje se da postoje najmanje tri stila ili načina komuniciranja koja su povezana sa ostalim
normamatokom prezentacije. Ona treba da se povežu medjusobno ali u rijetkim slučajevima
treba da obratimopažnju na način prezentacije, način čitanja ili pripreme odredjenog materijala.
Stil prezentacije je povezansa načinom na koji dišemo, pozicijom tokom prezentacije,
vrijeme trajanja čitanja teksta, dinamike, sadržaja teksta, itd.

a) JEDNOLIČAN STIL
Nije čitanje koje se proporučuje, zato što je dosadan, bez dinamike i. Tokom čitanja se ne
upotrebljavajuznakovi interpunkcije ili naglasci. Kod početnika koji upotrebljavaju ovaj stil,
ne možes razlikovati početaki kraj rečenice. Ovaj stil pričanja se ne upotrebljava tokom čitanja
vijesti ili dokumentarca, zato što i disanjedolazi iz grla, nije ujednačeno i takvo čitanje se
veoma teško prati. Ovaj stil je jednoličan, bez duše i monoton.

b) PROMJENLJIV STIL
Ovaj stil čitanja ili prezentacije, se razlikuje od onog jednoličnog, zato što je dinamičniji. Ovaj
stil namne dopušta da prekidamo rečenicu. Prihvatljiviji je za slušaoca od jednoličnog stila.
Disanje toko čitanjadolazi iz dijafragme ali ne u potpunosti.Na ovaj način se ne mogu čitati
duge rečenice, i nije prihvatljiv za upotrebu tokom debata ili drugih dužihemisija. Ovaj stil
možemo da upotrebimo kada čitamo kratke vijesti ili rečenice koje sadrže od 10 do 17 riječi.

c.) STIL TUMAČENJA
Karakterizuje se dinamičnim čitanjem i dubokim disanjem pomoću dijafragme. Ovaj stil
je jasan, poštujeznakove interpunkcije do dovoljne mjere. Uglavnom rečenice koje se predstavljaju
na ovaj način, imaju rečenicu toja sadrži 17 riječi ali može se desiti da postoje i duže
rečenice tokom različitih programa kao štosu spektakli. Treba da budemo veoma pažljivi što
se tiče improvizacija, zato što one mogu prouzrokovatirazvlačenje rečenica i promentu intonaciju
kada to i nije potrebno. Uglavnom, tokom vijesti ili uvodnogdijela vijesti treba imati
više dinamike, kako bi vijest bila zanimljivija. Drugi diovijesti se može nastaviti srednjomdinamikom,
ali uvijek imajući u obzir tekst koji se prezentuje. Npr. Glavne vijesti na Radio BBC
se čitajuod strane profesionalnih glumaca. Uz to, takodje se mogu čitati i ostale vijesti, pustiti
reklame ili neki drugiinteresantan dio priče kako bi cela vijest bila zanimljivija za slušaoce.
To je stil koji se može upotrebiti i kod reklama što su vezane za razvijanje biznisa.
Puno puta nam se dešava da čujemo reklamo koja nas nervira i zbog koje promijenimo kanal.
Takve reklame uglavnom štete proizvodjaču ali i potencijalnoj mušteriji. U zavisnosti od dogadjaja
koji se emituje, voditelj treba da ima ili preuzme odredjenu ulogu. Takodje, dinamika
glasa i pričanja se odredjuje u zavisnosti od dogadjaja. U sportskim i muzičkim emisijama,
tjprenosima, promjena glasa je uočljivija, a tokom kulturnih zbivanja je manje drugačija. Veoma
je važnoreći da pozicioniranje tijela tokom ove vrste prezentacije treba da bude slobodna i
udobna, kako bi glas prolazio nesmetano kroz naše tijelo.

 

 



About the Author

Freedom Montenegro





Advertisement
 
 

 

Slovačka Republika pomaže nastavak uređenja parka Brezovačko brdo u Rožajama

Slovačka agencija za međunarodnu razvojnu saradnju (Slovak Agency for International Development Cooperation) u saradnji sa Ambasadom Slovačke Republike u Crnoj Gori finansira projekat u opštini Rožaje koje ima za cilj pobo...
by Freedom Montenegro
0

 
 

Kristina Asanović: Žena može sve, još kad je Romkinja, tada može još više

Za prvi romski portal u Crnoj Gori RomaNet.me novinarka Nevenka Kapičić je razgovarala sa doktorkom Kristinom Asanović, čije riječi će vas inspirisati na humanost, ljubaznost i istrajnost. Kristina je nišlijsko dijete, ...
by Freedom Montenegro
0

 
 

OSCE donirao opremu i za NVO Avlija

”Hvala OSCE Mission to Montenegro na pruženoj podršci u edukaciji o digitalnoj transformaciji omladinskog rada ali i obezbijeđenoj opremi za 19 organizacija u Crnoj Gori. Posebno nam je drago što i u izazovnim vremen...
by Freedom Montenegro
0

 

 

ZELENA PLANETA: Pravilno odlaganje otpada

Poštovani slušaoci radija Slobodna Crna Gora dobar dan i dobrodošli u šestu emisiju ‘’ZELENA PLANETA’’ o životnoj sredini koje su dio projektnih aktivnosti šestomjesečnog projekta ”Vratimo se prirodi – za zel...
by Freedom Montenegro
0

 
Advertisement
 

Elma Selimi: Svet se može promeniti ukoliko promenimo naše navike

Elma Selimi: Svet se može promeniti ukoliko promenimo naše navike prema svetu  Za novi 21. broj časopisa Avlija razgovarali smo sa mladom sandžačkom pjesnikinjom Elmom Selimi koja nas upozorava da ćemo zakasniti da budem...
by Freedom Montenegro
0

 




Advertisement

0 Comments


Be the first to comment!


Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana. Neophodna polja su označena sa *


Advertisement